رسوایی در قلعه

در فصل نهم کتاب، جعفر کذاب، ابوجاسم و عبدالله را به قلعه می‌برد تا معتمد عباسی میان آن‌ها قضاوت کند. ابوجاسم خیلی راحت می‌گوید، خمس و سهم امام را آورده‌ایم در حالی که از نظر تاریخی فشار خلفای عباسی بر امامان در دوره‌ی امام حسن عسکری(ع) ـ یعنی همان مقطع تاریخی که داستان «رسوایی در قلعه» به آن می‌پردازد ـ جوّ کنترل شدید بود و مراقبت امنیتی از سوی عباسیان به اوج خود رسیده بود.

خلفا، به‌ویژه المعتمد، امام را در حصر خانگی در سامرا نگه می‌داشتند؛ رفت‌وآمدها، دیدارهای خصوصی و حتی ارتباطات مالی با شیعیان زیر نظر بود. مأموران حکومتی به شدت مراقب انتقال خمس و وجوهات به امام بودند. شیعیان معمولاً وجوه مالی را به‌صورت غیرعلنی و با واسطه‌ها و رمزهای خاص منتقل می‌کردند. در برخی منابع آمده که امامان، به‌ویژه امام هادی(ع) و امام عسکری(ع)، از سیستم وکالت پنهانی (شبکه‌ای از نمایندگان مالی و دینی) برای دریافت سهم امام استفاده می‌کردند تا حکومت نتواند آن را کشف کند. بنابراین، در واقعیت تاریخی، این‌که شخصی مثل ابوجاسم بتواند آشکارا بگوید «ما سهم امام را به ایشان می‌دادیم»، و معتمد هم این را تأیید کند، بعید و ناسازگار با جوّ سیاسی آن دوره است.

این بخش از داستان از نظر تاریخی سندیت کامل ندارد، اما از نظر درام و پیام تربیتی، نقش مهمی در پیشبرد مضمون کتاب دارد. اگر بخواهیم متن را از دید دقت تاریخی نقد کنیم، پیشنهاد می‌شود نویسنده در چاپ‌های بعدی یا در حاشیه توضیح دهد که این صحنه برداشتی داستانی است تا مخاطب نوجوان فکر نکند این گفت‌وگو دقیقاً چنین رخ داده است.